Schermafbeelding 2015-04-20 om 15.36.15

Praktijkervaringen van Coaching en Consulting in Context

In de vaste rubriek Drieluik in het Opleiding & Carrière Magazine toont hoe het volgen en afronden van een (master)opleiding wordt ervaren door de professional, de (aankomende) werkgever en de opleider en welke positieve effecten er zijn voor alle betrokken partijen.

Deze keer uitgebreid aandacht voor Annemiek Mul. Zij is werkzaam als organisatieadviseur bij het EC O&P, expertisecentrum voor Organisatie en Personeel voor de rijksoverheid en volgde het executive programma Counselling, Coaching en Consulting aan de Universiteit Utrecht. Ook haar manager Anneloes van Boxtel en de programmaleider van de leergang Martijn van der Spek, komen aan het woord.

Schermafbeelding 2015-04-17 om 15.41.11

Werken met onbewuste dynamiek in organisaties

Lang niet alles komt aan de oppervlakte tijdens een advies- of coachingtraject. Er kan van alles mee- spelen dat rationele oplossingen in de weg staat, zoals onderhuidse spanningen en emoties. Martijn van der Spek pleit voor ruimte en aandacht voor impliciete, emotionele processen aan de hand van twee heel verschillende opdrachten.

Als je als organisatieprofessional zicht kunt krijgen op wat er onder de oppervlakte aan de hand is in de impliciete, emotionele wereld van de or- ganisatie, is dat een tool die kan helpen om beter met de dilemma’s, uitdagingen en spanningen van het organisatieleven om te gaan. De toegang tot dit inzicht ligt in de vaardigheid om wat we zien gebeuren in de organisatie te verbinden aan dat wat er in onszelf gebeurt als we in contact zijn met de organisatie.

In deze bijdrage geef ik een illustratie van deze procesgerichte aanpak in de rol van organisatiebegeleider, als coach en als consultant. Je zou dit een klinische benadering van organisaties kunnen noemen. Hiermee verwijs ik naar het diepgaand proberen te begrijpen van de cliënt/het organisatiesysteem in zijn/haar eigen specifieke context en de daarbij behorende methodologie dat data over wat er gaande is, vergaard worden in direct contact met de cliënt. De zogenoemde psychodynamisch-systemische benadering doet recht aan de complexe verwevenheid van mens en organisatie. In deze benadering bestaat de professie van de coach/consultant uit het aanbieden van een reflexieve ruimte, waarin betekenisgeving kan ontstaan waarmee vervolgens zinvol gewerkt kan worden.

Ter illustratie geeft Van der Spek twee cases uit zijn begeleidingspraktijk:


Dit artikel is eerder verschenen in: Management & Counseling nr.6 2014. Martijn van der Spek is senior consultant en programmaleider ‘Coaching en Consulting in Context: Theorie en praktijk van werken met on- bewuste dynamiek in organisaties’, Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap, Universiteit Utrecht.

obama3

We hebben schurken en helden nodig

Obama is populairder dan de politici hier. Wilders leidt volgens peilingen de grootste partij. Beiden zijn bakens in een angstige wereld.

In tijden van crisis zijn we op zoek naar helden. Leiders die opgehemeld kunnen worden, hoop geven, de weg wijzen. Tegelijkertijd is er ook behoefte aan bad guys: bankdirecteuren, Marokkanen, de islam, maar ook turner Yuri van Gelder.

Helden en schurken bieden ons houvast. Ze fungeren als bakens in turbulent water. Ze helpen een complexe wereld te vereenvoudigen, tot een duidelijk onderscheid in zwart en wit. En eigenlijk vertegenwoordigen ze twee kanten van dezelfde medaille. Dit proces waarin we geneigd zijn mensen als volledig goed of volledig slecht te zien, biedt ons de mogelijkheid onze eigen moeilijke gevoelens te ontlopen. In plaats van te kijken wat we zelf kunnen doen, wachten we op een redder die ons de weg wijst of op een zondebok die bestreden kan worden. De schurken krijgen de schuld en de helden de competenties toegedicht.

En juist nu is die drang om te splitsen in goed en kwaad groot. Een financieel-economische recessie, een wereldwijd griepvirus en angst voor mogelijk desastreuze klimaatveranderingen, om maar een paar zaken te noemen, veroorzaken onzekerheid en gevoelens van crisis. In zijn etymologische Griekse oorsprong draagt het begrip ‘crisis’ de betekenissen ‘(onder)scheiden, schiften, oordelen’. Dat in crisistijden het zwart-wit denken wordt gestimuleerd, is niet verwonderlijk; het heeft immers tot doel gevoelens van spanning te verminderen. Een mooi mechanisme dus eigenlijk; en belangrijk in tijden van gevaar.

Maar het heeft een prijs: de realiteitszin wordt aangetast. Het idee dat president Obama een messias is die bovenmenselijke capaciteiten heeft om de wereld te redden, berust immers op fantasie. En het leiderschap van PVV-voorman Wilders in het creëren van schurken is voor velen aantrekkelijk, omdat het een uitweg biedt uit de vaak ingewikkelde en pijnlijke realiteit van het leven met onzekerheid.

Zo ook is het zoeken naar schuldigen van de financiële crisis een ontkenning van een deel van de complexe realiteit. Natuurlijk hebben banken en bankdirecteuren hun verantwoordelijkheid. Maar ook centrale banken en overheden. En confronterender nog: wij als consumenten hebben er (onbewust) voor gekozen ons te laten verleiden tot de aanschaf van riskante financiële producten. Kortom, leiders leven niet in een isolement, we hebben met elkaar een systeem gemaakt met instortingsgevaar. De een heeft daar meer invloed op gehad dan de ander, maar het zijn niet slechts perverse personen (zoals Bernard Madoff ), organisaties (zoals Lehman Brothers) of staten (zoals IJsland) die verantwoordelijk zijn voor deze crisis. Wij als gewone burgers zijn er bij betrokken.

Verantwoordelijkheid nemen, is makkelijker gezegd dan gedaan. De financiële crisis, het griepvirus, maar ook bijvoorbeeld migratievraagstukken of religieuze kwesties spelen immers op wereldschaal, waarop de eigen invloed niet meteen zo duidelijk is. Bovendien is de verleiding om helden en schurken te scheppen erg groot. Het helpt ons, zij het kortstondig, van gecompliceerde gevoelens af. Maar uiteindelijk brengt het ons niet veel verder. Door een deel van onszelf aan een ander toe te schrijven doen we onszelf tekort en overschatten we de ander.

Martijn van der Spek is programmaleider van de postacademische opleiding Counselling, Coaching en Consulting van de Universiteit Utrecht.